مردم ایران در ۱۷ شهریور سال ۱۳۵۷ با حضور در میدان ژاله تهران خواستار تغییر حکومت شدند. این حرکت را می توان نخستین و موثر ترین عامل پیروزی انقلاب دانست که نقش به سزایی در سرنگونی حکومت پهلوی داشت. ۲۱ روز پس از واقعه آتش سوزی سینما رکس آبادان، دولت شریف امامی با اعلام ممنوعیت راهپیمایی، اعتراض مردم را برانگیخت، به طوری که آنها توسط فردی روحانی به نام یحیی نوری در روز ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ به خیابانها آمدند و راهپیمایی گستردهای را علیه دولت پهلوی؛ با وجود اعلام حکومت نظامی از ۶ صبح، به دستور ارتشبد غلامعلی اویسی؛ برگزار نمودند. دستگاه امنیتی رژیم پهلوی بدون حضور در بین مردم و از طریق هلیکوپترهای نظامی شرایط را تحت کنترل خود درآوردند و نظامیان شروع به کشتار مردم معترض کردند. پس از آن، درگیریهای خیابانی گستردهای در شهرهای مختلف کشور درگرفت.
در روز ۱۸ شهریور، سید شهابالدین مرعشی نجفی، سید محمدرضا گلپایگانی، سید محمد کاظم شریعتمداری و سید روح الله خمینی در واکنش به کشتار خونین مردم، بیانیههایی را منتشر و این عمل جنایتکارانه پهلوی را محکوم کردند. به دنبال آن، مردم و بازاریان در شهرهای مختلف اعتصاب کردند. کارگران پالایشگاه نفت تهران هم در اعتراض به این عمل دست به اعتصاب زدند.
پیش از وقوع فاجعه ۱۷ شهریور آمریکا خود را حامی حقوق بشر معرفی کرده بود اما کارتر در تماسی با محمدرضا شاه، این عمل خشونتآمیز را تایید کرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، دادگاههای انقلاب در شهرهای مختلف ایران برپا شد که شش افسر ارتش به دلیل شرکت مستقیم در کشتار ۱۷ شهریور، در ۲۹ فروردین ۵۸ به اعدام محکوم شدند.
هفدهم شهریور در ادبیات انقلاب اسلامی ایران با نامهای جمعه سیاه و جمعه خونین شناخته میشود.
⚜️ ارسالی : حدیث رستگار